Çocuk ve Ergenlerde Varikosel
Varikosel, testisin kirli kanını taşıyan toplardamarların genişlemesi ve bu damarlarda kanın geriye doğru kaçması durumudur. Bu genişleyen damarlar testisin çevresinde, özellikle ayakta dururken veya ıkınma sırasında belirginleşebilir.
Çocukluk çağında varikosel genellikle 10 yaşından önce nadirdir. Ergenlik döneminin başlamasıyla birlikte daha sık görülür. Varikosel çoğunlukla sol tarafta ortaya çıkar. Bunun nedeni, sol testis toplardamarının anatomik olarak kan akımında basınç artışına daha yatkın olmasıdır.
Çocuklarda ve Ergenlerde Varikosel Ne Sıklıkta Görülür?
Varikosel ergen erkeklerde yaklaşık %14–20 oranında görülebilir. Olguların büyük çoğunluğu sol taraftadır.
Sağ tarafta tek başına varikosel saptanması daha nadirdir. Bu durumda altta yatan başka bir neden olup olmadığını araştırmak gerekebilir.
Varikosel Neden Önemlidir?
Varikosel her çocukta sorun oluşturmaz. Ancak bazı hastalarda testisin büyümesini ve ileride sperm üretimini etkileyebilir.
Varikosel nedeniyle testis çevresinde ısı artışı, kan akımında bozulma ve oksidatif stres gelişebilir. Bu durum uzun dönemde testis hacminde azalma ve sperm kalitesinde bozulma ile ilişkili olabilir.
Bu nedenle çocuk ve ergenlerde varikoselin en önemli takip noktası, varikoselin varlığından çok testis gelişimini etkileyip etkilemediğidir.
Varikosel Belirtileri Nelerdir?
Çocuk ve ergenlerde varikosel çoğu zaman belirti vermez. Genellikle aile, çocuk, çocuk doktoru veya üroloji uzmanı tarafından muayene sırasında fark edilir.
Görülebilen belirtiler şunlardır:
- Skrotumda yani testis torbasında damar belirginleşmesi
- Ayakta durunca artan damar görünümü
- Testislerde boyut farkı
- Skrotumda ağırlık veya rahatsızlık hissi
- Nadiren ağrı
- Kozmetik görünüm nedeniyle rahatsızlık
Ağrı varikoselde her zaman görülmez. Ağrılı olgularda tedavi sonrası ağrı çoğu hastada düzelebilir; ancak bazı hastalarda ağrının devam edebileceği bilinmelidir.
Varikosel Nasıl Teşhis Edilir?
Varikosel tanısında en önemli basamak üroloji muayenesidir. Muayene genellikle ayakta yapılır. Çünkü varikosel ayakta dururken daha belirgin hale gelir.
Hekim gerekirse hastadan ıkınmasını, yani Valsalva manevrası yapmasını isteyebilir. Muayenede varikoselin derecesi ve her iki testisin boyutu değerlendirilir.
Varikosel Dereceleri
| Derece | Açıklama |
|---|---|
| Grade I | Sadece ıkınma sırasında elle hissedilir. |
| Grade II | Ikınma olmadan elle hissedilir. |
| Grade III | Dışarıdan gözle görülebilir. |
Ultrasonografi Gerekli midir?
Evet. Çocuk ve ergenlerde varikosel değerlendirmesinde skrotal ultrasonografi önemli bir yardımcı yöntemdir. Ultrasonografi ile testis hacmi ölçülür ve iki testis arasında anlamlı boyut farkı olup olmadığı değerlendirilir.
Renkli Doppler ultrasonografi ile damarlardaki geri kaçış, yani venöz reflü saptanabilir. İnceleme genellikle yatarken, ayakta ve ıkınma sırasında yapılabilir.
Bir testisin diğerine göre 2 mL’den fazla veya %20’den fazla küçük olması testis gelişimi açısından önemli kabul edilir.
Sağ Taraf Varikosel Neden Önemlidir?
Varikosel genellikle sol tarafta görülür. İzole sağ taraf varikosel daha nadirdir.
Özellikle ergenlik öncesi çocuklarda veya tek başına sağ tarafta varikosel saptandığında, karın içi veya böbrek çevresi kaynaklı nadir nedenleri dışlamak için abdominal ya da renal ultrasonografi yapılması önerilir.
Her Varikosel Tedavi Edilmeli midir?
Hayır. Çocuk ve ergenlerde saptanan her varikosel ameliyat gerektirmez. Tedavi kararı hastanın yaşına, varikoselin derecesine, testis hacmine, ağrı varlığına ve ilerleyen yaşlarda semen analizi sonucuna göre verilir.
Testis boyutları normal olan, ağrısız ve yalnızca takipte kalan birçok çocukta cerrahi gerekmez. Bu hastalarda düzenli ürolojik takip yeterli olabilir.
Varikosel Ne Zaman Tedavi Edilir?
Çocuk ve ergenlerde varikosel tedavisinin en önemli nedeni, varikosel olan taraftaki testisin diğer testise göre anlamlı ve kalıcı şekilde küçük kalmasıdır.
Tedavi şu durumlarda düşünülebilir:
- Varikosel olan tarafta testisin kalıcı olarak küçük olması
- Testis boyut farkının iki ayrı kontrolde devam etmesi
- Testis hacim farkının %20’den fazla veya 2 mL’den fazla olması
- Ağrılı varikosel
- Bilateral yani iki taraflı belirgin varikosel
- Ek testis hastalığı bulunması
- Daha büyük ergenlerde sperm değerlerinde bozulma
- Belirgin skrotal şişlik nedeniyle kozmetik veya psikolojik rahatsızlık
Subklinik varikosel, yani sadece ultrasonografide görülen ancak muayenede saptanmayan varikosel, çoğu zaman tedavi gerektirmez.
Varikosel Tedavisi Nasıl Yapılır?
Varikosel tedavisinde temel amaç, geri kaçışa neden olan genişlemiş toplardamarların bağlanması veya kapatılmasıdır. Böylece testise zarar verebilecek anormal venöz akım azaltılır.
1. Mikrocerrahi Varikoselektomi
Mikrocerrahi yöntemde genişlemiş damarlar büyütme altında görülerek bağlanır. Bu yöntemde testis atardamarı ve lenf damarlarının korunması hedeflenir.
Lenf damarlarının korunması, ameliyat sonrası hidrosel yani testis çevresinde sıvı birikmesi riskini azaltır.
2. Laparoskopik veya Açık Cerrahi
Bazı hastalarda daha yukarı seviyeden açık veya laparoskopik cerrahi uygulanabilir. Bu yöntemlerde de temel prensip genişlemiş toplardamarların bağlanmasıdır.
3. Radyolojik Embolizasyon veya Skleroterapi
Bazı seçilmiş hastalarda damarlar anjiyografik yöntemlerle kapatılabilir. Bu yöntem daha az invaziv olabilir; ancak radyasyon maruziyeti içerdiği için çocuk ve ergenlerde dikkatli değerlendirilmelidir.
Ameliyat Sonrası Başarı ve Takip
Varikosel tedavisi sonrası birçok hastada testis büyümesinde toparlanma, yani catch-up büyüme görülebilir. Çalışmalarda ergenlerde tedavi sonrası testis hacminde düzelme ve sperm parametrelerinde iyileşme bildirilmektedir.
Tedavi başarısı genel olarak yüksektir. Ancak her cerrahi işlemde olduğu gibi varikosel tedavisinde de bazı riskler vardır. En sık görülen komplikasyon hidroseldir. Lenfatik koruyucu cerrahi teknikler bu riski belirgin şekilde azaltır.
Ameliyat sonrası takipte testis hacmi, varikoselin tekrarlayıp tekrarlamadığı ve hastanın şikâyetleri değerlendirilir.
Varikosel Tekrarlar mı?
Varikosel tedavi sonrası nadiren tekrarlayabilir. Tekrarlamanın en önemli nedeni, ilk işlem sırasında tüm genişlemiş damar dallarının kapatılamamasıdır.
Her tekrarlayan varikosel yeniden tedavi gerektirmez. Eğer testis gelişiminde sorun yoksa ve hasta şikâyetsizse takip yeterli olabilir. Ancak testis küçüklüğü devam ediyorsa veya ağrı sürüyorsa yeniden tedavi gündeme gelebilir.
Çocuklarda Varikosel Takibi Nasıl Yapılır?
Tedavi gerektirmeyen çocuklarda düzenli takip önemlidir. Takipte amaç, testis gelişimini izlemek ve zaman içinde tedavi gerekip gerekmediğini belirlemektir.
Takipte değerlendirilen başlıca noktalar şunlardır:
- Varikoselin derecesi
- Testis hacimleri
- Testisler arasında boyut farkı
- Ağrı veya rahatsızlık varlığı
- Ergenliğin ileri döneminde gerekirse semen analizi
Bu nedenle çocuk ve ergenlerde varikosel saptandığında, düzenli ürolojik takip ihmal edilmemelidir.
Sonuç
Çocuk ve ergenlerde varikosel sık görülebilen, çoğu zaman belirti vermeyen ancak bazı hastalarda testis gelişimini ve ileride üreme potansiyelini etkileyebilen bir durumdur.
Her varikosel ameliyat gerektirmez. Tedavi kararı özellikle testis hacminde kalıcı küçülme, ağrı, bilateral varikosel veya sperm değerlerinde bozulma gibi durumlara göre verilmelidir.
En doğru yaklaşım; hastanın yaşı, muayene bulguları, ultrasonografi sonuçları ve takipteki testis gelişimi birlikte değerlendirilerek kişiye özel karar verilmesidir.
Çocuk ve ergen varikoselinde düzenli ürolojik takip, gereksiz cerrahiden kaçınmak ve tedavi edilmesi gereken hastaları zamanında belirlemek açısından büyük önem taşır.
Sıkça Sorulan Sorular
Varikosel nedir?
Varikosel, testisin toplardamarlarında genişleme ve bu damarlarda kanın geriye doğru kaçması durumudur. Genellikle testis çevresindeki pampiniform pleksus damarlarında gelişir.
Çocuklarda varikosel sık görülür mü?
Varikosel 10 yaşından önce nadirdir. Ergenlik döneminin başlamasıyla birlikte daha sık görülür ve adölesan erkeklerde yaklaşık %14–20 oranında saptanabilir.
Varikosel en sık hangi tarafta görülür?
Varikosel çoğunlukla sol tarafta görülür. Sol taraf tutulumu olguların yaklaşık %78–93’ünü oluşturur.
Sağ taraf varikosel önemli midir?
Evet. İzole sağ varikosel nadir olduğu için, özellikle tek başına sağ tarafta varikosel saptandığında karın içi veya böbrek çevresi kaynaklı sekonder nedenler dışlanmalıdır.
Varikosel neden oluşur?
Kesin nedeni tam bilinmemekle birlikte, toplardamar drenajındaki anatomik farklılıklar, venöz basınç artışı, hızlı büyüme dönemi ve testise giden kan akımındaki değişiklikler etkili olabilir.
Varikosel ergenlikte neden daha sık görülür?
Ergenlik döneminde testis hacmi ve testise giden kan akımı artar. Bu dönemde venöz drenaj sistemi üzerindeki yük artışı varikoselin belirginleşmesine neden olabilir.
Varikosel kısırlığa neden olur mu?
Her varikosel kısırlığa neden olmaz. Ancak bazı hastalarda testis gelişimini, sperm üretimini ve ileride fertilite potansiyelini olumsuz etkileyebilir. Varikoseli olan adölesanların bir bölümünde ileride fertilite problemi gelişebilir.
Varikosel testise zarar verir mi?
Bazı hastalarda varikosel testis hacminde azalma, sperm kalitesinde bozulma ve hormonal değişikliklerle ilişkili olabilir. Özellikle yüksek dereceli varikosellerde testis gelişimi daha yakından izlenmelidir.
Varikoselin belirtileri nelerdir?
Çoğu çocuk ve ergende belirti vermez. Skrotumda damar belirginliği, testislerde boyut farkı, ağırlık hissi, rahatsızlık, nadiren ağrı veya kozmetik rahatsızlık görülebilir.
Varikosel ağrı yapar mı?
Varikosel bazı hastalarda ağrı yapabilir; ancak ağrı her hastada görülmez. Ağrı varikoselli hastaların yaklaşık %2–10’unda bildirilmektedir.
Varikosel tanısı nasıl konur?
Tanı öncelikle üroloji muayenesi ile konur. Muayene ayakta yapılmalı, gerekirse Valsalva yani ıkınma manevrası uygulanmalı ve her iki testisin boyutu değerlendirilmelidir.
Varikosel dereceleri nelerdir?
Grade I sadece Valsalva manevrası ile hissedilir, Grade II ıkınma olmadan elle hissedilir, Grade III ise dışarıdan gözle görülebilir.
Varikosel muayenesi neden ayakta yapılır?
Varikosel ayakta dururken ve ıkınma sırasında daha belirgin hale gelir. Bu nedenle doğru değerlendirme için muayenenin ayakta yapılması önemlidir.
Varikoselde ultrason gerekir mi?
Evet. Skrotal ultrasonografi testis hacmini ölçmek ve testisler arasında fark olup olmadığını değerlendirmek için önemlidir. Doppler ultrasonografi ile damarlardaki geri kaçış saptanabilir.
Testis hacim farkı ne zaman önemli kabul edilir?
Adölesanlarda bir testisin diğerine göre 2 mL’den fazla veya %20’den fazla küçük olması testiküler hipotrofi açısından önemli kabul edilir.
Testis küçüklüğü saptanırsa hemen ameliyat gerekir mi?
Genellikle tek ölçümle karar verilmez. Testis boyut farkının geçici büyüme asimetrisine bağlı olabileceği için, 6 ay arayla yapılan iki kontrolde kalıcı olduğunun gösterilmesi önerilir.
Subklinik varikosel nedir?
Sadece ultrasonografide saptanan, ancak fizik muayenede ele gelmeyen varikosele subklinik varikosel denir.
Subklinik varikosel tedavi edilir mi?
Genellikle tedavi edilmez. Fizik muayenede saptanmayan ve testis gelişimini etkilemeyen subklinik varikoseller çoğunlukla takip edilir.
Her varikosel ameliyat edilmeli midir?
Hayır. Çocuk ve ergenlerde her varikosel ameliyat gerektirmez. Tedavi kararı testis hacmi, ağrı, varikoselin derecesi, bilateral tutulum ve semen parametreleri gibi faktörlere göre verilir.
Varikoselde ameliyat ne zaman önerilir?
En güçlü ameliyat endikasyonu, varikosel tarafındaki testisin kalıcı olarak küçük kalmasıdır. Özellikle testis hacim farkı >2 mL veya >%20 ise ve bu fark takiplerde devam ediyorsa cerrahi önerilebilir.
Başka hangi durumlarda tedavi düşünülebilir?
Semptomatik varikosel, ağrı, bilateral palpe edilebilir varikosel, ek testis hastalığı, büyük ergenlerde sperm kalitesinde bozulma veya belirgin kozmetik rahatsızlık varlığında tedavi düşünülebilir.
Varikosel ameliyatı nasıl yapılır?
Tedavinin temel prensibi, genişlemiş ve geri kaçışa neden olan toplardamarların bağlanması veya kapatılmasıdır. Mikrocerrahi, açık/laparoskopik cerrahi veya seçilmiş hastalarda radyolojik kapatma yöntemleri kullanılabilir.
Mikrocerrahi varikoselektomi nedir?
Mikrocerrahi varikoselektomi, genişlemiş damarların büyütme altında bağlandığı cerrahi yöntemdir. Bu teknikte testis atardamarı ve lenf damarlarının korunması hedeflenir.
Lenfatik koruyucu cerrahi neden önemlidir?
Lenf damarlarının korunması ameliyat sonrası hidrosel, yani testis çevresinde sıvı birikmesi riskini azaltır. Bu nedenle lenfatik koruyucu varikoselektomi tercih edilir.
Varikosel ameliyatında büyütme kullanılması neden önemlidir?
Testis atardamarı çok ince olabilir. Mikroskopik veya laparoskopik büyütme, damar ve lenfatik yapıların daha güvenli ayırt edilmesine yardımcı olur.
Varikosel embolizasyonu nedir?
Embolizasyon, genişlemiş toplardamarların radyolojik yöntemlerle içeriden kapatılmasıdır. Daha az invaziv olabilir; ancak radyasyon maruziyeti nedeniyle çocuk ve ergenlerde dikkatli seçilmelidir.
Varikosel tedavisi sonrası testis büyümesi düzelir mi?
Birçok hastada tedavi sonrası testiste yakalama büyümesi görülebilir. Çalışmalarda adölesanlarda tedavi sonrası testis hacminde ve sperm parametrelerinde iyileşme bildirilmiştir.
Varikosel tedavisinin başarı oranı nedir?
Çalışmalarda varikoselin kaybolması açısından tedavi başarı oranları yaklaşık %85,1–100 arasında bildirilmiştir.
Varikosel ameliyatının en sık komplikasyonu nedir?
En sık bildirilen komplikasyon hidroseldir. Lenfatik koruyucu cerrahi teknikler hidrosel riskini belirgin şekilde azaltır.
Ameliyat sonrası ağrı tamamen geçer mi?
Ağrılı varikosel olgularında tedavi sonrası ağrı çoğu hastada düzelebilir; ancak bazı hastalarda ağrı devam edebilir. Hastalar bu konuda önceden bilgilendirilmelidir.
Varikosel tekrarlar mı?
Evet, nadiren tekrarlayabilir. Tekrarlamanın en önemli nedeni, ilk işlem sırasında bazı damar dallarının kapatılamamış olmasıdır.
Tekrarlayan varikosel her zaman yeniden tedavi edilir mi?
Hayır. Yeniden tedavi, klinik olarak belirgin tekrarlama, testis asimetrisinde düzelmeme veya devam eden semptomlar varsa düşünülür.
Varikoseli olan çocuk nasıl takip edilir?
Düzenli üroloji kontrollerinde varikosel derecesi, testis hacimleri, testisler arası boyut farkı ve ağrı gibi şikâyetler değerlendirilir. Daha büyük ergenlerde gerekirse semen analizi yapılabilir.
Varikosel olan çocuk spor yapabilir mi?
Çoğu çocuk ve ergen günlük aktivitelerine ve spora devam edebilir. Ağrı veya belirgin rahatsızlık varsa üroloji uzmanı tarafından değerlendirilmesi gerekir.
Varikosel kendiliğinden geçer mi?
Varikosel çoğu zaman tamamen kaybolmaz; ancak her zaman ilerlemez veya sorun oluşturmaz. Bu nedenle uygun hastalarda düzenli takip yeterli olabilir.
Varikosel ilerler mi?
Bazı hastalarda zamanla testis gelişimi etkilenebilir. Bu nedenle özellikle ergenlik döneminde testis hacmi ve varikosel derecesi düzenli olarak izlenmelidir.
Varikosel ileride baba olmayı engeller mi?
Her varikosel baba olmayı engellemez. Ancak bazı hastalarda sperm üretimini etkileyebilir. Riskli hastaların erken saptanması için düzenli takip önemlidir.
Varikosel tedavisinde en doğru yaklaşım nedir?
En doğru yaklaşım; hastanın yaşı, testis hacmi, muayene bulguları, ultrasonografi sonuçları, semptomları ve gerektiğinde semen analizi birlikte değerlendirilerek kişiye özel karar verilmesidir.
