Benign prostat hiperplazisi, erkeklerde yaşla birlikte prostat dokusunda görülen iyi huylu büyüme durumudur. Halk arasında “iyi huylu prostat büyümesi” olarak bilinir.

Hayır. BPH iyi huylu prostat büyümesidir ve prostat kanseri değildir. Ancak BPH ve prostat kanseri aynı yaş grubunda görülebildiği için gerekli hastalarda PSA, rektal muayene ve ek değerlendirmeler yapılabilir.

Hayır. Sık idrara çıkma, gece idrara kalkma, zayıf idrar akımı veya tam boşaltamama hissi; mesane fonksiyon bozukluğu, idrar yolu enfeksiyonu, taş hastalığı, diyabet, kullanılan ilaçlar veya gece idrar üretiminin artması gibi farklı nedenlerle de ortaya çıkabilir.

Hayır. BPH histolojik olarak iyi huylu prostat hiperplazisini ifade eder. BPE prostat hacminin büyümesidir. BPO ise prostat büyümesine bağlı mesane çıkım tıkanıklığıdır.

Zayıf idrar akımı, kesik kesik işeme, idrara başlamada zorlanma, ıkınarak işeme, sık idrara çıkma, ani sıkışma hissi, gece idrara kalkma, tam boşaltamama hissi ve işeme sonrası damlama görülebilir.

Sık idrara çıkma, ani sıkışma hissi, gece idrara kalkma ve sıkışma tipi idrar kaçırma depolama şikâyetleri arasında yer alır.

Zayıf idrar akımı, kesik kesik işeme, idrara başlamada gecikme ve ıkınarak işeme başlıca işeme şikâyetleridir.

Mesanenin tam boşalmadığı hissi ve işeme sonrası damlama görülebilir.

Hayır. Noktüri prostat büyümesine bağlı olabileceği gibi gece idrar üretiminin artması, fazla sıvı alımı, diyabet, uyku bozuklukları, kalp-damar hastalıkları veya kullanılan ilaçlarla da ilişkili olabilir.

Tanı; hastanın şikâyetleri, tıbbi öyküsü, fizik muayene, rektal muayene, idrar tahlili, PSA, üroflowmetri, rezidü idrar ölçümü ve gerektiğinde ultrasonografi gibi testlerin birlikte değerlendirilmesiyle konur.

Semptomların süresi, tipi, şiddeti, yaşam kalitesine etkisi, kullanılan ilaçlar, sıvı-kafein-alkol alışkanlıkları, geçirilmiş cerrahiler ve cinsel fonksiyonlar tedavi seçimini etkileyebilir.

IPSS, prostatla ilişkili alt üriner sistem şikâyetlerinin şiddetini değerlendiren bir semptom skorudur. Yedi semptom sorusu ve bir yaşam kalitesi sorusundan oluşur.

IPSS 0 ise semptomsuz, 1–7 hafif, 8–19 orta şiddette, 20–35 ise şiddetli semptom olarak değerlendirilir.

Mesane günlüğü gündüz ve gece idrar sıklığını, idrar miktarını, sıvı alımını ve gece idrar üretimini gösterir. Özellikle noktüri ve sık idrara çıkma yakınmalarının nedenini ayırt etmek için faydalıdır.

Genellikle en az üç günlük mesane günlüğü önerilir.

Prostatın büyüklüğü, kıvamı, nodül varlığı ve hassasiyeti hakkında bilgi verir. Ancak prostat hacmini kesin belirlemede ultrasonografi daha güvenilirdir.

İdrar yolu enfeksiyonu, kanama, proteinüri veya glikozüri gibi BPH dışı nedenleri araştırmak için yapılır.

PSA yalnızca prostat kanseri için değil; prostat hacmi, prostat büyüme hızı, hastalık progresyonu, akut idrar retansiyonu ve ileride cerrahi gereksinimi açısından da bilgi verebilir.

Hayır. BPH, prostat hacmi artışı, prostat inflamasyonu, enfeksiyon, yakın dönemde ejakülasyon, prostat manipülasyonu veya idrar retansiyonu PSA’yı yükseltebilir.

PSA >1,5 ng/mL değeri 30 mL üzeri prostat hacmini öngörmede yardımcı olabilir. 50’li yaşlarda >1,6 ng/mL, 60’lı yaşlarda >2,0 ng/mL ve 70’li yaşlarda >2,3 ng/mL değerleri 40 mL üzeri prostat hacmini düşündürebilir.

Evet. Bazal PSA düzeyi yüksek olan erkeklerde prostat büyümesi, semptom kötüleşmesi, akut üriner retansiyon ve BPH’ye bağlı cerrahi gereksinimi riski daha yüksek olabilir.

Evet. Finasterid ve dutasterid gibi 5-alfa redüktaz inhibitörleri PSA değerini 6–12 ay içinde yaklaşık %50 azaltabilir. Bu nedenle bu ilaçları kullanan hastalarda PSA özel olarak yorumlanmalıdır.

Tedavi altında ölçülen PSA değeri klinik yorumda yaklaşık iki katı kabul edilerek değerlendirilebilir. PSA’nın beklenen şekilde düşmemesi veya takipte yeniden yükselmesi dikkatle araştırılmalıdır.

İşeme sonrası mesanede kalan idrar miktarıdır. Yüksek olması mesane çıkım tıkanıklığına veya mesane kasının yetersiz çalışmasına bağlı olabilir.

Hayır. Yüksek PVR, BPO’ya bağlı olabileceği gibi detrusor yetersizliğine de bağlı olabilir. Bu nedenle diğer testlerle birlikte yorumlanmalıdır.

Üroflowmetri idrar akım hızını ölçen testtir. En önemli parametresi maksimum idrar akım hızı yani Qmax değeridir.

Düşük Qmax prostat tıkanıklığını düşündürebilir; ancak mesane kası yetersizliği veya yetersiz mesane doluluğu da düşük akıma yol açabilir.

Prostat hacmini belirlemek, medikal tedavi seçimini planlamak veya cerrahi yöntem seçimini yapmak için kullanılabilir. Cerrahi düşünülüyorsa prostat görüntülemesi özellikle önemlidir.

Hayır. Ürodinami rutin olarak her hastada gerekli değildir. Özellikle tanı belirsizse, daha önce başarısız girişim varsa, çok genç veya ileri yaş hastalarda ya da cerrahi kararı öncesi özel durumlarda düşünülebilir.

Hayır. Hafif veya hastayı çok rahatsız etmeyen şikâyetlerde izlem ve yaşam tarzı düzenlemeleri yeterli olabilir.

Gece sıvı alımını azaltmak, kafein ve alkolü sınırlamak, çift işeme tekniği uygulamak, kabızlığı tedavi etmek, mesane eğitimi yapmak ve diüretik ilaçların saatini düzenlemek faydalı olabilir.

Alfa blokerler prostat ve mesane boynundaki düz kasları gevşeterek idrar akımını rahatlatır ve semptomlarda hızlı iyileşme sağlayabilir.

Tamsulosin, alfuzosin, silodosin, doksazosin, terazosin ve naftopidil BPH tedavisinde kullanılan alfa blokerler arasındadır.

Hayır. Alfa blokerler idrar akımını rahatlatır ancak prostat hacmini küçültmez ve uzun dönemde akut idrar retansiyonu veya cerrahi gereksinimi riskini belirgin azaltmaz.

Baş dönmesi, tansiyon düşüklüğü, halsizlik ve ejakülasyon bozukluğu görülebilir. Tamsulosin ve silodosin gibi daha selektif ilaçlarda ejakülatuvar bozukluk daha belirgin olabilir.

Evet. Alfa bloker kullanan hastalarda intraoperatif floppy iris sendromu görülebileceği için katarakt cerrahisi öncesi göz hekimi bilgilendirilmelidir.

Finasterid ve dutasterid prostat hacmini küçülten ilaçlardır. Özellikle büyük prostatı olan veya progresyon riski yüksek hastalarda kullanılır.

Etkileri yavaş başlar. Klinik fayda için genellikle en az 6 ay, progresyonu azaltıcı etki için uzun dönem kullanım gerekir.

Prostat hacmini yaklaşık %18–28 azaltabilir.

Libido azalması, sertleşme sorunu, boşalma bozukluğu ve nadiren jinekomasti görülebilir.

Evet. Orta-şiddetli şikâyeti olan, prostat hacmi >40 mL olan, PSA yüksekliği veya progresyon riski bulunan hastalarda kombinasyon tedavisi tercih edilebilir.

Alfa bloker hızlı semptom rahatlaması sağlarken, 5-ARI prostat hacmini küçültür ve uzun dönemde akut idrar retansiyonu ile cerrahi gereksinimi riskini azaltır.

Aşırı aktif mesane bulguları bulunan; sık idrara çıkma, ani sıkışma hissi ve idrar kaçırma gibi depolama şikâyetleri ön planda olan hastalarda kullanılabilir.

İşeme sonrası mesanede kalan idrar miktarı yüksek olan hastalarda dikkatli kullanılmalıdır. PVR >150 mL ise genellikle önerilmez.

Mirabegron ve vibegron gibi beta-3 agonistler mesane kasını gevşeterek sık idrara çıkma, ani sıkışma ve sıkışma tipi idrar kaçırmayı azaltabilir.

Evet. Tadalafil 5 mg günlük kullanım, BPH’ye bağlı idrar şikâyetleri ile birlikte erektil disfonksiyonu olan hastalarda kullanılabilir.

Hekzan ekstrakte Serenoa repens için sınırlı fakat belirli kanıtlar vardır. Etkisi genellikle mütevazıdır; cinsel yan etki riski düşük olabilir.

İlaç tedavisine rağmen şikâyetlerin devam etmesi, tekrarlayan idrar retansiyonu, mesane taşı, tekrarlayan enfeksiyon, böbrek etkilenimi, ciddi idrar yapma güçlüğü veya yaşam kalitesinin belirgin bozulması durumunda cerrahi gündeme gelebilir.

TURP, transüretral prostat rezeksiyonudur. Prostat dokusunun idrar kanalından girilerek çıkarıldığı standart cerrahi yöntemlerden biridir. Genellikle 30–80 mL prostat hacminde uygulanır.

TUIP, prostat dokusu çıkarmadan mesane çıkımının kesilerek genişletilmesidir. Özellikle 30 mL’den küçük prostatlarda ve median lob yoksa düşünülebilir.

HoLEP, holmium lazer ile prostat dokusunun enükleasyonudur. Büyük prostatlar dahil farklı hacimlerde etkili, kanama açısından avantajlı ve uzun dönem kalıcılığı yüksek bir yöntemdir.

GreenLight lazer, prostat dokusunun lazer enerjisi ile buharlaştırıldığı bir yöntemdir. Kanama riski olan seçilmiş hastalarda avantaj sağlayabilir.

Aquablation, robotik kontrollü su jeti ile prostat dokusunun ablasyonudur. Özellikle ejakülasyon korunumu öncelikli seçilmiş hastalarda değerlendirilebilir.

Prostatı besleyen damarların girişimsel radyoloji yöntemiyle tıkanmasıdır. Seçilmiş hastalarda uygulanabilir; ancak TURP’ye göre idrar akımını artırma etkisi daha sınırlı ve tekrar girişim oranı daha yüksek olabilir.

Prostat lateral loblarını implantlarla uzaklaştırarak prostatik üretrayı açan bir yöntemdir. Uygun anatomili hastalarda cinsel fonksiyon korunumu açısından düşünülebilir.

Prostat hacmi, median lob varlığı, kanama riski, kan sulandırıcı kullanımı, cinsel fonksiyon beklentisi, ek hastalıklar, cerrahın deneyimi ve merkezin teknolojik olanaklarına göre belirlenir.

Semptom progresyonu, rezidü idrar, ilaç yan etkileri, PSA değişiklikleri, idrar akımı, enfeksiyon, retansiyon ve cerrahi sonrası komplikasyonlar takipte değerlendirilir.

Tedaviyle şikâyetler belirgin şekilde azaltılabilir, yaşam kalitesi artırılabilir ve ilerleme riski düşürülebilir. Tedavi yöntemi hastanın bulgularına, prostat hacmine ve beklentilerine göre kişiselleştirilir.