Aşırı aktif mesane; idrar yolu enfeksiyonu veya belirgin başka bir hastalık olmadan ortaya çıkan ani ve güçlü idrara sıkışma hissi ile karakterize bir mesane problemidir. Bu duruma sık idrara çıkma, gece idrara kalkma ve bazen idrar kaçırma eşlik edebilir.

Evet. Uluslararası verilere göre aşırı aktif mesane belirtileri genel toplumda yaklaşık %11,8 oranında görülür. Kadınlarda bu oran yaklaşık %12,8 olarak bildirilmiştir.

En sık belirtiler ani sıkışma hissi, sık idrara çıkma, gece idrara kalkma ve tuvalete yetişemeden idrar kaçırmadır.

Hayır. Ani sıkışma hissi aşırı aktif mesanede sık görülse de idrar yolu enfeksiyonu, mesanede taş, tümör, idrarda kanama, mesane boşaltım bozukluğu veya bazı nörolojik hastalıklar da benzer şikâyetlere yol açabilir. Bu nedenle değerlendirme gerekir.

Hayır. Aşırı aktif mesane enfeksiyon olmadan gelişen bir durumdur. İdrar yolu enfeksiyonu ise yanma, ağrı, kötü kokulu idrar, ateş veya idrar tahlilinde enfeksiyon bulguları ile birlikte olabilir. Tanıda idrar tahlili önemlidir.

Evet. Bazı hastalarda ani sıkışma hissiyle birlikte tuvalete yetişemeden idrar kaçırma gelişebilir. Buna sıkışma tipi idrar kaçırma denir.

Kuru tip aşırı aktif mesanede ani sıkışma, sık idrara çıkma veya gece idrara kalkma vardır ancak idrar kaçırma yoktur. Islak tip aşırı aktif mesanede ise ani sıkışma hissine idrar kaçırma eşlik eder.

Tek bir nedeni yoktur. Mesane kasının aşırı duyarlılığı, sinirsel kontrol bozukluğu, yaşlanma, menopoz, obezite, diyabet, uyku apnesi, bazı ilaçlar ve eşlik eden hastalıklar katkıda bulunabilir.

Diyabet, kalp yetmezliği, kronik böbrek hastalığı, kronik akciğer hastalıkları, obezite, uyku apnesi, depresyon, bilişsel bozukluklar ve bazı nörolojik hastalıklar aşırı aktif mesane belirtileriyle ilişkili olabilir.

Tanı çoğunlukla hastanın şikâyetlerine göre konur. İdrar tahlili, ayrıntılı öykü, fizik muayene, mesane günlüğü ve gerekli durumlarda ultrasonla mesanede kalan idrarın ölçülmesi tanıda yardımcıdır.

Mesane günlüğü; hastanın birkaç gün boyunca ne kadar sıvı aldığını, kaç kez idrara çıktığını, gece kaç kez tuvalete kalktığını, sıkışma ve idrar kaçırma olup olmadığını kaydettiği takip formudur.

Genellikle en az 3 gün mesane günlüğü tutulması önerilir. Bazı durumlarda 3–7 günlük kayıt daha ayrıntılı bilgi sağlayabilir.

Hayır. Komplike olmayan aşırı aktif mesane hastalarında ilk basamak tedavi öncesi rutin ürodinami genellikle gerekli değildir. Ancak tanısal belirsizlik, idrar yapma güçlüğü, yüksek rezidü idrar veya tedaviye dirençli durumlarda ürodinami gerekebilir.

Evet. Yaşam tarzı düzenlemeleri, mesane eğitimi, pelvik taban egzersizleri, ilaç tedavileri ve dirençli olgularda ileri tedavilerle belirtiler azaltılabilir ve yaşam kalitesi artırılabilir.

İlk basamak genellikle yaşam tarzı düzenlemeleri, kafein azaltılması, sıvı alımının düzenlenmesi, kilo kontrolü, mesane eğitimi ve pelvik taban kas egzersizleridir.

Evet. Kafein bazı hastalarda ani sıkışma ve sık idrara çıkma şikâyetlerini artırabilir. Bu nedenle kafein azaltılması önerilebilir.

Bazı hastalarda aşırı sıvı alımının azaltılması şikâyetleri hafifletebilir. Ancak sıvının aşırı kısıtlanması kabızlık ve idrar yolu enfeksiyonu riskini artırabilir. Bu nedenle sıvı düzenlemesi kişiye özel yapılmalıdır.

Fazla kilolu veya obez hastalarda kilo kaybı idrar kaçırma ve bazı mesane şikâyetlerini azaltabilir. Bu nedenle kilo kontrolü tedavinin önemli bir parçasıdır.

Sigara mesane sağlığını olumsuz etkileyebilir. Sigaranın bırakılması genel sağlık açısından önemlidir ve bazı hastalarda idrar şikâyetlerinin azalmasına katkı sağlayabilir.

Mesane eğitimi, tuvalete gitme aralıklarını düzenlemeyi, ani sıkışma hissini kontrol etmeyi ve mesane kapasitesini daha verimli kullanmayı amaçlayan davranışsal tedavi yöntemidir.

Evet. Pelvik taban kas egzersizleri bazı hastalarda ani sıkışmayı ve sıkışma tipi idrar kaçırmayı azaltabilir. Düzenli ve doğru uygulanması önemlidir.

Ayak bileği bölgesinden geçen tibial sinirin uyarılmasıyla mesane kontrolünü düzenlemeyi hedefleyen bir tedavi yöntemidir. İlaç kullanmak istemeyen veya ilaçlardan yeterli fayda görmeyen hastalarda seçenek olabilir.

En sık kullanılan ilaç grupları antikolinerjikler ve beta-3 agonistlerdir. Antikolinerjiklere oksibutinin, tolterodin, solifenasin, trospium, fesoterodin, darifenasin ve propiverin; beta-3 agonistlere mirabegron ve vibegron örnek verilebilir.

Ağız kuruluğu, kabızlık, bulanık görme, idrar yapmada zorlanma, mesanede idrar kalması, idrar yolu enfeksiyonu ve özellikle ileri yaşta bilişsel etkiler görülebilir.

Beta-3 agonistler mesanenin gevşemesine yardımcı olur ve idrar depolama kapasitesini artırabilir. Ani sıkışma, sık idrara çıkma ve sıkışma tipi idrar kaçırmayı azaltabilir.

Mirabegron bazı hastalarda tansiyon yüksekliği veya kalp ritim sorunları açısından dikkat gerektirebilir. Bu nedenle özellikle hipertansiyon veya kalp hastalığı olan hastalarda doktor kontrolü önemlidir.

Kullanılabilir; ancak özellikle antikolinerjik ilaçlarda bilişsel yan etki ve antikolinerjik yük dikkate alınmalıdır. Yaşlı hastalarda ilaç seçimi ve takip daha dikkatli yapılmalıdır.

Evet. Özellikle kısa etkili oksibutinin bilişsel yan etkiler açısından daha dikkatli kullanılmalıdır. Unutkanlık veya bilişsel bozukluk riski olan hastalarda alternatifler değerlendirilebilir.

Evet. Menopoz sonrası genitoüriner menopoz sendromu; vajinal kuruluk, tahriş, sık idrara çıkma, ani sıkışma ve tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları ile ilişkili olabilir.

Menopoz sonrası genitoüriner menopoz sendromu bulguları olan kadınlarda lokal vajinal östrojen bazı üriner ve vajinal şikâyetlerin azalmasına yardımcı olabilir. Uygunluk doktor tarafından değerlendirilmelidir.

Yaşam tarzı, mesane eğitimi ve ilaç tedavilerine rağmen şikâyetler devam ederse botulinum toksin enjeksiyonu, posterior tibial sinir uyarımı veya sakral nöromodülasyon gibi ileri tedaviler gündeme gelebilir.

Mesane kasına uygulanan botulinum toksin enjeksiyonu, mesanenin aşırı kasılmasını azaltabilir. Özellikle ilaç tedavisine dirençli sıkışma tipi idrar kaçırmada kullanılır.

Hayır. Etkisi sınırlı sürelidir. Belgedeki verilere göre yeniden tedavi ihtiyacı için median süre yaklaşık 24 hafta; tekrarlayan enjeksiyonlarda median etki süresi yaklaşık 7,5 ay olarak bildirilmiştir.

İdrar yolu enfeksiyonu, mesanede idrar kalması, işeme güçlüğü ve bazı hastalarda geçici aralıklı kateter kullanma ihtiyacı gelişebilir.

Mesane kontrolünde görev alan sakral sinirlerin düşük düzeyde elektriksel uyarıyla düzenlenmesini sağlayan tedavidir. Genellikle dirençli aşırı aktif mesane hastalarında kullanılır.

Önce test uygulaması yapılır. Fayda görülürse kalıcı cihaz yerleştirilmesi gündeme gelebilir. Cihazın pil ömrü, fonksiyonu ve elektrot pozisyonu uzun dönem takip gerektirir.

Belgedeki SOUNDS çalışmasında yanıt oranı 3 yılda %72, 5 yılda %68 olarak bildirilmiştir. Beş yılda hastaların %44’ü kontinan kalmıştır.

Hayır. Mevcut kanıtlar yetersizdir. Aşırı aktif mesane tedavisinde vajinal lazer, iyi düzenlenmiş klinik araştırmalar dışında önerilmez.

Mesane kapasitesini artırmak için bağırsak segmenti kullanılarak mesanenin genişletildiği büyük bir cerrahi işlemdir. Sadece diğer tüm tedavilerin başarısız olduğu çok seçilmiş ağır olgularda düşünülür.

Aralıklı kateter kullanma ihtiyacı, idrar yolu enfeksiyonu, asemptomatik bakteriüri, taş oluşumu, metabolik bozukluklar, barsak şikâyetleri, böbrek fonksiyonlarında bozulma ve yaşam boyu takip gerekliliği olabilir.

Çok nadiren, diğer tüm tedavilerin başarısız olduğu ağır ve seçilmiş olgularda düşünülebilir. Stoma kabulü, uzun dönem komplikasyonlar ve takip gerekliliği hastayla ayrıntılı konuşulmalıdır.

Evet. İlaç tedavisinde etkinlik ve yan etkiler; botulinum toksinde enfeksiyon ve mesanede idrar kalması; sakral nöromodülasyonda cihaz fonksiyonu ve pil durumu takip edilmelidir.

Ani sıkışma hissi günlük yaşamı etkiliyorsa, sık idrara çıkma sosyal hayatı kısıtlıyorsa, gece idrara kalkma uyku düzenini bozuyorsa, idrar kaçırma varsa, idrarda kan görülüyorsa, idrar yapmada zorlanma varsa veya tedaviye rağmen şikâyetler sürüyorsa üroloji uzmanına başvurulmalıdır.

Evet. Sosyal yaşam, uyku düzeni, iş hayatı, cinsel yaşam ve psikolojik durum üzerinde belirgin olumsuz etki yapabilir. Tedavi ile bu etkiler azaltılabilir.

Aşırı aktif mesane doğrudan kansere dönüşen bir hastalık değildir. Ancak idrarda kan, ağrı, tekrarlayan enfeksiyon veya açıklanamayan şikâyetler varsa başka hastalıkların dışlanması için ürolojik değerlendirme gerekir.